Napisane przez: aga2012 | Listopad 17, 2012

Historia roweru – znacie?

Rower jaki jest każdy widzi.

Parafrazując słowa Benedykta Chmielowskiego, autora pierwszej polskiej encyklopedii, który zamieścił w haśle koń: koń jaki jest każdy widzi, chcę nawiązać do oczywistej oczywistości, że każdy wie co to rower.

A  kto  z Was zna pochodzenie słowa “rower”  i  historię  tak wspaniałego wynalazku?

Moja dwunstoletnia córka popełniła prezenatcję na historię. Temat dla mnie extra ciekawy “Historia roweru”. Może wyjdę teraz na ignorantkę, ale nigdy nie zastanowiło mnie pochodzenie słowa rower. Nie boję się do tego przyznać, bo wyznaję zasadę, że człowiek uczy się całe życie. Gdzieś w mojej podświadomości pojawiają się pojazdy roweropodobne i kolejne zmiany osprzętu, jednak historia roweru dopiero teraz jest dla mnie jak otwarta księga. Zapraszam do jej przeczytania i Was!

W 1493 roku Leonardo da Vinci miał pomysł na wehikuł, wyraźnie przypominający  rower.

Pojazd miał dwa równej wielkości koła ze szprychami, kierownicę, pedały , łańcuch i zębatkę. Jak dla mnie- genialne! Przedstawiający go rysunek pozostawał jednak   w ukryciu przez wiele lat, odnaleziono go dopiero w 1974 roku i nie miał wpływu na późniejsze  wynalezienie roweru.

Pierwszą napędzaną przez kierowcę maszynę dwukołową, zbudował w 1816 baron Karl von Drais de Sauerbrun (1785-1851). Prymitywny drewniany pojazd  wprawiało się w ruch odpychając się nogami od podłoża.

Z początku baron ochrzcił wynalazek mianem Laufsmachine (“biegmaszyna”), później – od swego nazwiska – Draisine (czyli po polsku… “drezyna”). Oryginalny egzemplarz zachował się do dnia dzisiejszego  i można go oglądać w muzeum miejskim  w Karlsruhe. Ważąca 45 kg drezyna osiągała maksymalną prędkość niewiele ponad 10 km/h.

Masę późniejszych modeli udało się zmniejszyć  do 20 kg, a prędkość zwiększyła się do 15 km/h.

Około 1818 roku drezyny stały się ulubioną zabawką arystokratów. W 1819 odbył się  w Niemczech pierwszy wyścig tych pojazdów; na 10-kilometrowej trasie z Monachium do zamku Nymphenburg. W wyścigu zwyciężył niejaki Semmler.  

Von Drais opatentował drezynę w Niemczech, zajął się produkcją i udoskonalaniem konstrukcji; wprowadził m.in. uruchamiany linką hamulec, wyściełane siodło o regulowanej wysokości, czy wreszcie – około 1825 – licznik odległości.

 Rower zaistniał dopiero w 1839, kiedy Kirkpatrick Macmillan, 26-letni kowal z Courthill w szkockim hrabstwie Dumfriesshire, zakończył trwające cztery lata eksperymenty.

Jego maszyna miała koła obite żelazem i była lżejsza od drezyny. Ponieważ skręcane koło przednie miało średnicę 75 cm, a napędowe tylne – 100 cm, rower mógł się poruszać całkiem szybko. Ostatni egzemplarz spośród wykonanych przez Macmillana spalił się w pożarze; rekonstrukcję podobnego można oglądać w Science Muzeum w Londynie. Najstarszy zachowany rower pochodzi z 1845 i jest dziełem Szkota Gavina Dalzella.

Jeszcze wtedy nie znano pedałów. Pojazd Macmillana miał z przodu dwa ruchome ramiona, od których szły pręty do obu stron tylnego koła. Rowerzysta opierał na nich nogi i wciskał na przemian jedno i drugie, wprawiając w ten sposób koła w ruch.

 Pojazd Macmillana nie zdobył popularności, chociaż można go uznać za wynalazcę roweru, to pierwszy mechanizm, którego zasada działania przetrwała próbę czasu, był dziełem dwóch Francuzów: Pierre’a Michaux i jego syna Ernesta. Pierwszy model Michaux ważył 50 kg, w późniejszych konstrukcjach zmniejszono wagę  o połowę.

Drewniane koła obite żelazem gwarantowały niezapomniane przeżycia na ulicznym bruku – stąd przydomek “kościotłuka”. Stosunkowo małe koło napędowe (32-48 cali) pozwalało rozwijać prędkości 10 km/h. Rowerzysta był wysunięty ponad tylne koło (28-32 cali średnicy), co sprawiało, że pojazdem ciężko było kierować. Nie zyskały one zbyt dużej popularności gdyż pedałowanie było dość męczące, bo jedno machnięcie pedałów to jeden obrót kół. W 1868 dla rodziny Michaux pracowało ponad 300 robotników, wytwarzając codziennie od trzech do pięciu maszyn.

31 maja 1868 odbył się w parku Saint-Cloud pod Paryżem pierwszy odnotowany wyścig rowerowy, sponsorowany przez samego cesarza Napoleona III. Na dystansie 2 km, zwyciężył lekarz z Anglii James Moore, wygrał też pierwszy wyścig szosowy, rozegrany w listopadzie 1869 na trasie z Paryża do Rouen.

 Pod koniec lat 60 XIX w.w fabryce maszyn do szycia w angielskim Coventry wykonano 400 egzemplarzy rowerów pomysłu Michaux. Usprawnianiem prymitywnych pojazdów zajął się James Starley, młody brygadzista z fabryki. Starley – nazwany później “ojcem przemysłu rowerowego” – postawił sobie za cel zmniejszenie masy potężnych welocypedów. W 1870 zbudował bicykl z wielkim przednim kołem i malutkim tylnym.

We wrześniu 1871 skierowano do produkcji model “Ariel” z 48-calowym przednim kołem i 22-calowym tylnym.  Średnica koła napędowego welocypedu wynosiła od 100 do 150 cm, odpowiednio do długości nóg właściciela. Dzięki dużemu kołu uzyskiwano na dłuższych trasach prędkości do 20 km/h, a w sprincie nawet do 40 km/h. Przeciętna waga rowerów wynosiła 25-30 kg, a 15-kilogramowe uważano za lekkie, choć do wyścigów torowych budowano modele ważące sporo poniżej 10 kg.

Rower ten stał się szybszy, ale trudno było nad nim zapanować przy niskiej prędkości, za to przy szybkiej jeździe pojawiały problemy z hamowaniem – większość maszyn nawet nie miała hamulca. Opony z pełnej gumy miały z kolei tendencję do zsuwania się z obręczy, co mogło mieć dla cyklisty skutki tragiczne.

Konieczne było wynalezienie bezpieczniejszego roweru.

Rozwiązaniem okazały się: łańcuch i przekładnia, dzięki której koła mogły zachowywać rozsądną wielkość. Pierwszy taki rower zaprojektował Harry John Lawson w 1873. “Sussex Dwarf” posiadał dwa 23-calowe drewniane koła, z których przednie było napędzane za pośrednictwem łańcucha. W 1879  zaprojektował dla jednej z fabryk w Coventry model “Bicyclette”, z 40-calowym kołem przednim i 24-calowym tylnym – napędowym . Choć “bicykletka” nie zdobyła popularności, była ważnym ogniwem w historii rowerów.

Wczesne rowery miały opony z pełnej gumy, przez co jazda nie należała do najprzyjemniejszych. Dopiero w 1888 John Boyd Dunlop, weterynarz z Belfastu, wynalazł oponę pneumatyczną.

Kolejnym usprawnieniem była możliwość zmiany biegów. Przekładnia została  opatentowana w 1902. Konstrukcja ta,  początkowo dwu-, później trzybiegowa, montowana w tylnej piaście, ważyła poniżej kilograma. Zmiana biegów przy użyciu przerzutki, przesuwającej łańcuch z jednego trybu na inny, początkowo nie zdawała egzaminu z powodu błota na drogach; dopiero jakiś czas później przekonano się do tego mechanizmu.

W latach 1884-1885 John Kemp Starley, bratanek Jamesa Starleya,  opracował pierwowzór roweru współczesnego. Wyposażony w koła równej wielkości, kierownicę połączoną bezpośrednio  z widelcem i tylne koło napędzane przekładnią łańcuchową. Pojazd nazywał się Rover (wędrowiec), stąd pochodzenie polskiej nazwy.

 

Od lat 90. XIX wieku zasadnicza idea roweru nie uległa zmianie, choć wprowadzono wiele poprawek konstrukcyjnych: mocniejsze i lżejsze ramy, lepsze przekładnie i hamulce czy inne umiejscowienie siodełka. Żadnej rewolucji przez sto lat – nawet amortyzowane widelce mają już ponad wiek!

Jaka piękna historia! Jestem wdzięczna tym wspaniałym wynalazcom za takie cudo!

 

 

 

 

 

 

About these ads

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

WordPress.com Logo

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Twitter picture

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: